choroba Alzheimera

Apolipoproteina E
Apolipoproteina E odgrywa główną rolę w metabolizmie cholesterolu, wpływając na jego równowagę oraz w metabolizmie trójglicerydów, odpowiadając za ich redystrybucję. Jednocześnie pełni funkcję nośnika cholesterolu w ośrodkowym układzie nerwowym, uczestnicząc również w procesach naprawy i rozwoju mózgu po jego urazach.
Gen ApoE zlokalizowany jest na chromosomie 19 i może występować w trzech różnych formach: APOE2, APOE3 i APOE4 oraz ponad 20 rzadkich wariantach. U osób zdrowych ponad 10% zmienności między osobniczej w posiadanym poziomie cholesterolu związane jest właśnie z posiadanym wariantem genu. Wpływ tego genu na poziom lipidów we krwi ma kluczowe znaczenie dla ryzyka wystąpienia miażdżycy oraz choroby niedokrwiennej serca. Gen dla ApoE jak każdy inny w organizmie występuje w dwóch kopiach. W przypadku, kiedy obie kopie stanowią formę APOE2 mamy do czynienia z hiperlipoproteinemią typu III. Kiedy któraś z kopii wystąpi w postaci APOE4 wzrasta ryzyko zapadnięcia na chorobę Alzheimera.

Choroba Alzheimera
Jest to nieuleczalna, zwyrodnieniowa choroba ośrodkowego układu nerwowego. Charakteryzuje ją postępująca utrata zdolności umysłowych (zapamiętywania, mówienia, myślenia i wykonywania podstawowych czynności). W miarę upływu czasu pojawiają się zaburzenia osobowości i zachowania, zmiany nastroju, zaburzenia funkcji poznawczych i inne objawy związane z upośledzeniem funkcji kory mózgowej. Są to symptomy świadczące o jej stopniowym zaniku, a także tworzeniu tzw. blaszek starczych wewnątrz naczyń krwionośnych, które prowadzą do postępującego niedokrwienia mózgu.
Początkowo objawy są trudne do uchwycenia. Osoba chora zaczyna zapominać o podstawowych rzeczach związanych np. z wykonywanym zawodem. Tym objawom towarzyszy coraz gorsza orientacja w przestrzeni i czasie. Pojawiają się częste zmiany nastroju, apatia, zniechęcenie wobec lubianych dotąd czynności.
Wśród objawów charakterystycznych wyróżnia się: nieumiejętność rozpoznawania przedmiotów, w szczególności, kiedy chory ma podać nazwę spytany z zaskoczenia (tzw. agnozja), zaburzenia mowy i jej spowolnienie (tzw. afazja) oraz zaburzenia czynności

ruchowych od prostych do złożonych jak pranie, ubieranie się (tzw. apraksja). Zmianom tym może dodatkowo towarzyszyć spowolnienie psychoruchowe, zaburzenia mimiki twarzy i sztywność mięśni zwane zespołem parkinsonowskim.
Choroba Alzheimera zaczyna się zazwyczaj ok. 65 roku życia. W jej najbardziej zaawansowanym stadium chory jest niezdolny do samodzielnego życia i wymaga stałej opieki. Rozwija się od 6-12 lat kończąc się śmiercią.
Rozwój choroby zależy zarówno od czynników genetycznych, jak i środowiskowych, na które możemy świadomie wpływać. Dlatego tak duże znaczenie ma wczesne zdiagnozowanie predyspozycji do zachorowania. Wraz ze świadomością ryzyka jesteśmy w stanie podjąć odpowiednie działania prewencyjne, do których należą między innymi zdrowy tryb życia i częstsze badania okresowe. Mogą one opóźnić rozwój choroby lub nawet całkowicie nas przed nią uchronić.
W leczeniu choroby Alzheimera bardzo istotne znaczenie ma wiedza na temat posiadanego typu oraz wariantu genu ApoE ze względu na zróżnicowane postępowanie lecznicze przy różnych jego odmianach.

Hiperlipoproteinemia typu III
Nazywana jest inaczej dysbetalipoproteinemią rodzinną. Związana jest z nieprawidłową gospodarką lipidową i prowadzi do powstania przedwczesnej choroby niedokrwiennej serca (ChNS), często przy jednoczesnym, prawidłowym poziomie cholesterolu LDL.
Wystąpienie hiperlipoproteinemii typu III związane jest bezpośrednio z posiadaniem dwóch kopii nieprawidłowej formy genu ApoE, a mianowicie ApoE2. Wiąże się to z nieprawidłową redystrybucją lipidów w organizmie oraz zachwianą równowagą i transportem cholesterolu. Taki układ genów spotykany jest z częstotliwością 1:100.
Choroba prowadzi do szybkiego procesu gromadzenia się blaszek miażdżycowych, wywołując miażdżycę głównie w obszarze tętnic szyjnych. To z kolei skutkuje zapadaniem na chorobę niedokrwienną serca (będącą najczęstszą przyczyną zawałów serca) łączącą się z nadciśnieniem tętniczym.
Wcześnie zdiagnozowana hiperlipoproteinemia typu III daje się leczyć za pomocą odpowiedniej diety i środków farmakologicznych. Dlatego tak istotnym jest jak najszybsze określenie genotypu ApoE, szczególnie w przypadku osób, u których w rodzinie

diagnozowano już problemy z nadciśnieniem, miażdżycą i chorobą niedokrwienną serca. Umożliwia to wczesne podjęcie działań prewencyjnych hamujących rozwój choroby.

Badanie genetyczne
Badanie wykonywane w naszym laboratorium pozwala na ustalenie posiadanej formy oraz wariantu genu ApoE, wykrycie charakterystycznych alleli warunkujących występowanie choroby Alzheimera oraz hiperlipoproteinemii III typu.
Ponadto pacjenci ze stwierdzona mutacji kierowani są do dobrej poradni genetycznej, gdzie uzyskać mogą fachowa pomoc w zakresie dalszego postępowania prewencyjnego i terapeutycznego.

Kto powinien wykonać badanie?
Badaniu powinny poddać się osoby, u których w rodzinie stwierdzono przypadki choroby Alzheimera i osoby w starszym wieku, u których istnieje podejrzenie wczesnych symptomów tej choroby. Ponadto może mieć ono istotne znaczenie dla osób otyłych, u chorych z niedoczynnością tarczycy, cukrzycą lub innymi współistniejącymi zaburzeniami lipidowymi uwarunkowanymi genetycznie. Badanie powinny również wykonać osoby z występującą w rodzinie miażdżycą naczyń, nadciśnieniem tętniczym lub wysokim cholesterolem oraz osoby palące tytoń.